Rodzaje i funkcje stylizacji językowej

Stylizacja językowa to wprowadzenie do utworu elementów charakterystycznych dla danych środowisk, epok lub stylu jakiegoś pisarza. Można je rozumieć jako naśladowanie danego stylu językowego.

Rodzaje stylizacji

STYLIZACJA ŚRODOWISKOWA

Stylizacja na język potoczny charakterystyczny dla danej grupy środowiskowej lub zawodowej, np. Syzyfowe prace Stefana Żeromskiego

Profesor po całych prawie dniach trzymał dzieci wiejskie w szkole, uczył je sposobem zwanym na skoro odpowiedzi na przywitanie: — «zdorowo rebiata!» — wszystkich śpiewu chóralnego Κоль славіен, a Пятка и Войчика ćwiczył w sztuce wyliczania członków panującej rodziny carskiej. Wpajaniu tych umiejętności towarzyszyło zdwojone rżnięcie dyscypliną.

Istnieją jeszcze dwa inne rodzaje stylizacji – stylizacja biblijna i stylizacja na język innego utworu.

STYLIZACJA BIBLIJNA to wprowadzenie do utworu elementów charakterystycznych dla języka Biblii. Stosuje się ją, aby nadać wypowiedzi uroczysty, patetyczny charakter (np. Dziady cz. III Adama Mickiewicza lub aby uzyskać efekt komiczny (np. Monachomachia Ignacego Krasickiego)

Zewnętrzna postać nie czyni natury,

Serce, nie odzież, ośmiela lub trwoży. 

Dzierżały miejsca szyszaków kaptury,

Nieraz rycerzem bywał sługa boży;

Ignacy Krasicki Monachomachia

STYLIZACJA NA JĘZYK INNEGO UTWORU to wprowadzenie do utworu elementów charakterystycznych dla języka innego dzieła. Stosuje się ją, aby nadać wypowiedzi żartobliwy charakter lub oddać hołd innemu dziełu, stylowi danego autora.

Czym są neologizmy i jak powstają?

Neologizmy to wyrazy, elementy językowe utworzone na oznaczenie nowego przedmiotu, pojęcia, zjawiska. Mają charakter niebanalny, odświeżają i wzbogacaja słownik.

Rodzaje neologizmów

SŁOWOTWÓRCZE

Nowe wyrazy utworzone od już istniejących za pomocą formantów (np. zimowisko, lodowisko, wylęgarnia, papiernia) bądź odrzucenia formantów (np. czołg, unik).

ZNACZENIOWE

Powstają przez nadanie istniejącym wyrazom nowych znaczeń, np. szpilki (kształt obcasów), strzał (kopnięcie piłki).

WYRAZY ZAPOŻYCZONE

Pożyczki z innych języków np. bestseller, weekend, pizza, interfejs.

Czym są archaizmy i jak się je klasyfikuje?

Archaizmy to wyrazy, formy gramatyczne, znaczenia, zwroty językowe, struktury składniowe dziś nie używane, właściwe epokom minionym.

Klasyfikacja archaizmów

• fonetyczne – dawne formy brzmieniowe słów, np. uźrzeć, wiesiele, harmata, wszystek,
• fleksyjne – słowa występujące w nieobecnej już w polszczyźnie formie gramatycznej, np. śpiewajęcy, ptaszkowie, zyszczy, Krzciciel,
• słowotwórcze – słowa, które zostały utworzone zgodnie z dawnymi zasadami, np. tworzec, zbrodzień, zazdrościwy,
• leksykalne – słowa, które wyszły z użycia, np. zbożny (dostatni), kajet (zeszyt), rąbek (chusta), nieć (kuzyn),
• znaczeniowe – słowa, których znaczenie zostało przeniesione, np. żyto – coś służącego do życia, list – liść, naśladować – iść po śladach, maciora – matka,
• składniowe – dawny szyk zdania i dawne przyimki oraz spójniki, np. Bogiem sławiena, napełnij go ducha Bożego,
• rzeczowe (historyzmy) – wyrazy odnoszące się do przedmiotów, zjawisk dziś nie istniejących, np. roba – niewolnica, żupan, kontusz, podczaszy,
• słownikowe – wyrazy, które wyszły z użycia, mimo że nadal istnieją oznaczane przez nie przedmioty i pojęcia, np. snecha – synowa, mańka – lewa ręka, pochłon – żarłok.