Pisownia skrótowców i skrótów

Pisownia cząstek „bym”, „byś”, „by”

Ważne! O pisowni cząstek -by, -byś, -bym decyduje znaczenie wyrazu i jego funkcja w zdaniu.

Piszemy łącznie:

• z osobowymi formami czasownika – np. czytałbym, pisałbyś, myślałby

Byłbym tu wcześniej przyjechał, ale wojna nie matka: ze śmiercią jeno ludzi swata.

• z osobowymi formami czasownika użytymi w funkcji bezosobowej – np. spałoby ci się dobrze w namiocie, wystarczyłoby złożyć podpis

Nie obeszłoby się bez hałasów, a z tutejszą szlachtą chcę zgodnie żyć, bo ich opiekunami Oleńki nieboszczyk podkomorzy wyznaczył.

• z partykułami takimi jak albo, ale, boodaj, chyba, gdzie, niech – np. alboby, alebyś, bodajbym, chybaby, gdzieby, niechbyś

Bodajby ziemia nas pożarła, nimeśmy hetmanowi obediencję wypowiedzieli… 

• z większością spójników, m.in. aby, ale, jeżeli, choć – np. alboby, alebyś, jeślibym, choćby

A jeśliby substancję swą rodzinną utracił, co przy tamtej ścianie wedle Orszy łacnie zdarzyć się może, tedy go ma pod błogosławieństwem za męża mieć, choćby też i od Lubicza odpadł, nic na to nie zważać.

• wyrazach porównawczych – np. Wygląda, jakby chciał coś powiedzieć.

U belek wisiały na niciach różnokolorowe gwiazdki uczynione z opłatków, kręcące się w cieple, a zza belek wyglądały motki czesanego lnu, zwieszające się na obie strony jakby tureckie zdobyczne buńczuki

Piszemy rozdzielnie:

• po nieosobowych formach czasownika – np. kupić by warto

Dobrze by było choćby budę leśniczą znaleźć.

• po rzeczownikach, przymiotnikach, imiesłowach przymiotnikowych, przysłówkach, liczebnikach, zaimkach innych niż przysłowne – np. samolotem bym poleciał, pięniędzy by nie dał

Przy wszystkich to mówię, że gdyby nie waszmość, to bym się teraz za kratą kołatał.

• po zaimkach przysłownych – np. skąd by wiedział

A skąd by tu owsa wziąć przy smolarni, wielmożny panie żołnierzu?

• po innych spójnikach jako samodzielny spójnik – np. Włączyłem komputer, ale by się zalogować, musiałbym znać hasło.

Nie dlatego idę, bym nie wierzył, bo wierzę, ale by z waszmością pogadać.

• gdy występują w znaczeniu: żeby, aby – np. Chcę by to dla mnie zrobił

Wszystkie cytaty pochodzą z „Potopu” Henryka Sienkiewicza.

Piszemy łącznie z:

• Z rzeczownikami – np. nieszczęście, niezgoda, nieporozumienie.

Rzeczywiście, trafiali się jej ludzie piękni, majętni i utytułowani; na nieszczęście jednak, żaden nie łączył w sobie wszystkich trzech warunków, więc — znowu upłynęło kilka lat.

• Z przymiotnikami – np. niesłodki, niezwykły, niezgrabny, niecodzienny, niezdolny.

Młodszy zaś, Jan Mincel, który zawiadywał galanterią i obok niezgrabnych ruchów odznaczał się łagodnością, był znowu bity za wykradanie kolorowego papieru i pisywanie na nim listów do panien.

• Z imiesłowami przymiotnikowymi czynnymi i biernymi – np. nieustanny, neopisany.

Nieustanny turkot i szmer wydał się Wokulskiemu nieznośnym, a wewnętrzna pustka straszliwą.

• Z przysłówkami utworzonymi od przymiotników – np. nieczysto, niedużo, niejasno.

I dlatego ostrzegam cię: niedużo ryzykuj, bo zostaniesz zdystansowany, jeżeli już nie zostałeś.

Piszemy rozdzielnie z:

• Z czasownikami – np. nie zasypiaj, nie ma, nie angażuj.

Ale czuję, że grozi ci niebezpieczeństwo, więc powtarzam: strzeż się! i w podłej zabawie nie angażuj serca, bo ci je w asystencji lada chłystka oplują.

• Z wyrazami o znaczeniu czasownikowym – np. nie można, nie trzeba, nie wolno, nie warto.

Pańska sumka przepaść nie może, chyba pan rozumie…

• Z imiesłowami przysłówkowymi uprzednim i współczesnym – np. nie czekając, nie zjadłszy.

Zirytowana hrabina kazała jechać do domu nie czekając końca wyścigów.

• Z liczebnikami – np. nie pierwszy, nie jeden (ale dwa). Uwaga! Niejeden w znaczeniu „wielu” piszemy łącznie.

Marniejemy, panie… nie pierwsi i nie ostatni.

• Z wyrażeniami przyimkowymi – np. nie o mnie, nie na czasie, nie za długo. Uwaga! Niezadługo w znaczeniu „wkrótce” piszemy łącznie.

• Z partykułami – np. nie lada, nie byle.

• Z przymiotnikami i przysłówkami w stopniu wyższym i najwyższym – np. nie gorszy, nie najszybciej.

W naszym sklepie ruch jak na odpuście, do naszych składów zwożą i wywożą towary jak do młyna, a pieniądze płyną do kas nie gorzej od plew.

• Z rzeczownikami w funkcji orzecznika – np. To nie koniec.

Nie koniec na tym… W roku 1870 wrócił do Warszawy z niewielkim fundusikiem.

Wszystkie cytaty pochodzą z „Lalki” Bolesława Prusa.