Autentyczność – największy problem bohaterów

Na pierwszy rzut oka wydaje się, że bohaterowie walczą z różnymi problemami.

Józio trafia do szkoły.

Miętus buntuje się przeciwko zasadom.

Młodziakowie chcą być nowocześni.

Ale wszystkie te historie prowadzą do jednego pytania:

Czy człowiek może być naprawdę sobą?

To właśnie ono spaja całą powieść.

Dlaczego Józio nie może być sobą?

Najlepszym przykładem jest główny bohater.

Józio jest dorosłym człowiekiem.

Jednak profesor Pimko uznaje go za niedojrzałego.

I to wystarcza.

Od tej chwili:

✔ wszyscy traktują go jak ucznia,

✔ musi podporządkować się szkolnym zasadom,

✔ traci możliwość decydowania o własnej roli.

Nie dlatego, że sam tego chce.

Dlatego, że inni już zdecydowali, kim ma być.

Forma odbiera człowiekowi wolność

Najważniejszym pojęciem w „Ferdydurke” jest forma.

Forma oznacza sposób, w jaki postrzegają nas inni.

Każdy człowiek otrzymuje określoną rolę.

Może być:

→ uczniem,

→ nauczycielem,

→ buntownikiem,

→ nowoczesną dziewczyną,

→ wzorowym obywatelem.

Problem polega na tym, że bardzo trudno wyjść poza tę rolę.

Społeczeństwo nieustannie przypomina nam, kim „powinniśmy” być.

Miętus – człowiek, który szuka autentyczności

Miętus wydaje się bohaterem, który ma największe szanse na odnalezienie samego siebie.

Buntuje się.

Nie chce podporządkować się szkolnym zasadom.

Marzy o życiu bez masek.

Ale Gombrowicz pokazuje coś zaskakującego.

Nawet bunt staje się kolejną rolą.

Miętus przestaje być po prostu człowiekiem.

Staje się buntownikiem.

A więc znowu trafia w pułapkę formy.

Zuta i Młodziakowie – czy nowoczesność daje wolność?

Młodziakowie są przekonani, że nowoczesność oznacza swobodę.

Ich córka Zuta ma być:

✔ niezależna,

✔ wysportowana,

✔ nowoczesna,

✔ postępowa.

Ale szybko okazuje się, że również ona musi spełniać określone oczekiwania.

Nie może być dowolna.

Musi być… nowoczesna.

To kolejna forma.

Czy społeczeństwo zawsze nas ogranicza?

Gombrowicz nie twierdzi, że społeczeństwo jest złe.

Pokazuje raczej, że człowiek nie potrafi istnieć poza relacjami z innymi.

To właśnie inni:

→ nadają nam role,

→ tworzą nasz wizerunek,

→ przypisują nam określone cechy.

Nie jesteśmy samotnymi wyspami.

Zawsze żyjemy wśród ludzi.

I właśnie dlatego całkowita autentyczność wydaje się tak trudna do osiągnięcia.

Czy Gombrowicz odbiera nadzieję?

To bardzo ciekawe pytanie.

Na pierwszy rzut oka odpowiedź brzmi:

tak.

Ale po uważniejszej lekturze można dojść do innego wniosku.

Autor nie mówi:

„Nie da się być sobą.”

Raczej zachęca, byśmy:

✔ dostrzegali mechanizmy społeczne,

✔ nie przyjmowali bezrefleksyjnie narzuconych ról,

✔ świadomie zastanawiali się, kim jesteśmy.

Sama świadomość działania form jest już krokiem w stronę większej wolności.

Dlaczego ten problem jest dziś jeszcze bardziej aktualny?

Gdy Gombrowicz pisał „Ferdydurke”, nie istniały media społecznościowe.

A jednak jego diagnoza wydaje się niezwykle współczesna.

Dzisiaj również:

→ budujemy swój wizerunek,

→ porównujemy się z innymi,

→ chcemy zdobyć akceptację,

→ tworzymy własne „gęby”.

Często bardziej zależy nam na tym, jak jesteśmy postrzegani, niż na tym, kim naprawdę jesteśmy.

To sprawia, że „Ferdydurke” pozostaje jedną z najbardziej aktualnych polskich powieści.

Czy można być sobą w Ferdydurke na poziomie maturalnym?

Jeśli trzeba odpowiedzieć krótko:

→ Gombrowicz pokazuje, że pełna autentyczność jest bardzo trudna do osiągnięcia, ponieważ człowiek nieustannie funkcjonuje pod wpływem społeczeństwa i narzuconych form.

To temat, który świetnie pasuje do wypracowań dotyczących:

✔ tożsamości,

✔ wolności,

✔ dojrzewania,

✔ presji społecznej,

✔ autentyczności.

Jak wykorzystać ten problem w wypracowaniu?

Przykład argumentu:

→ Józio zostaje cofnięty do szkoły.

→ Nie zmienia się jako człowiek.

→ Zmienia się jedynie sposób, w jaki postrzegają go inni.

Wniosek: Społeczeństwo bardzo silnie wpływa na tożsamość jednostki i utrudnia jej pełne bycie sobą.

Najczęstszy błąd

Wielu uczniów pisze, że Gombrowicz udowadnia, iż człowiek nigdy nie może być sobą.

To zbyt kategoryczny wniosek.

Autor pokazuje przede wszystkim, że autentyczność jest niezwykle trudna do osiągnięcia.

Nie daje prostych odpowiedzi.

Zachęca do zadawania pytań.

I właśnie dlatego jego powieść pozostaje tak inspirująca.

Podsumowanie

Jeżeli ktoś zapyta:

„Czy według Gombrowicza można być sobą?”

najlepsza odpowiedź brzmi:

→ można do tego dążyć, ale całkowite uwolnienie się od społecznych ról i oczekiwań wydaje się niemożliwe. Człowiek zawsze funkcjonuje w relacjach z innymi, a to właśnie one kształtują jego tożsamość.

To jedno z najważniejszych przesłań całej „Ferdydurke”.

Chcesz lepiej zrozumieć „Ferdydurke”?