Czym jest tożsamość w „Ferdydurke”?

Najprościej mówiąc, tożsamość to odpowiedź na pytanie:

Kim jestem?

W powieści Gombrowicza nie jest to jednak coś oczywistego.

Autor pokazuje, że człowiek nieustannie zmienia się pod wpływem:

→ społeczeństwa,

→ wychowania,

→ relacji z innymi,

→ narzuconych ról.

To oznacza, że tożsamość nie jest dana raz na zawsze.

Jest procesem.

Józio – bohater, który traci własną tożsamość

Najlepszym przykładem jest Józio.

Na początku powieści jest dorosłym człowiekiem.

Ma własne doświadczenia i świadomość.

Jednak profesor Pimko traktuje go jak ucznia.

W jednej chwili wszystko się zmienia.

Józio:

✔ wraca do szkoły,

✔ zostaje uznany za niedojrzałego,

✔ zaczyna funkcjonować w nowej roli.

Nie zmienia się jako człowiek.

Zmienia się sposób, w jaki widzi go świat.

A to wystarcza, by zachwiać jego tożsamością.

Forma – największy wróg autentycznej tożsamości

Nie da się mówić o tożsamości w „Ferdydurke”, nie wspominając o formie.

Forma to sposób, w jaki postrzegają nas inni.

Społeczeństwo przypisuje człowiekowi określone role.

Może być:

→ uczniem,

→ nauczycielem,

→ buntownikiem,

→ córką nowoczesnych rodziców,

→ ziemianinem.

Z czasem człowiek zaczyna utożsamiać się z tym obrazem.

I właśnie wtedy jego prawdziwa tożsamość zostaje zagrożona.

Gęba – cudzy obraz zamiast prawdziwego „ja”

Drugim ważnym pojęciem jest gęba.

To etykieta narzucona przez otoczenie.

Nie liczy się to, jaki naprawdę jesteś.

Liczy się to, jak widzą Cię inni.

Józio otrzymuje gębę ucznia.

Miętus – buntownika.

Zuta – nowoczesnej dziewczyny.

Każdy bohater zostaje zamknięty w określonym obrazie.

I bardzo trudno się z niego uwolnić.

Czy człowiek sam tworzy swoją tożsamość?

To pytanie przewija się przez całą powieść.

Na pierwszy rzut oka wydaje się, że każdy powinien sam decydować o sobie.

Gombrowicz pokazuje jednak, że nasze „ja” powstaje zawsze w relacjach z innymi.

To właśnie oni:

→ oceniają,

→ nazywają,

→ klasyfikują,

→ przypisują role.

Człowiek nie żyje w próżni.

Dlatego jego tożsamość zawsze pozostaje częściowo zależna od otoczenia.

Miętus – poszukiwanie własnego „ja”

Miętus nie godzi się na narzucone role.

Szuka autentyczności.

Marzy o świecie bez masek.

Dlatego buntuje się przeciwko szkole i społecznym zasadom.

Ale nawet on nie odnajduje pełnej wolności.

Jego bunt staje się kolejną formą.

To jeden z największych paradoksów „Ferdydurke”.

Zuta i Młodziakowie – tożsamość budowana przez oczekiwania

Zuta wydaje się nowoczesna, niezależna i wyzwolona.

Ale czy naprawdę taka jest?

A może jedynie spełnia oczekiwania rodziców i środowiska?

Podobnie Młodziakowie.

Budują swoją tożsamość wokół wizerunku ludzi postępowych.

Nie dlatego, że muszą.

Dlatego, że chcą być tak postrzegani.

Gombrowicz pokazuje, że nawet nowoczesność może stać się elementem tożsamości narzuconej przez społeczeństwo.

Dlaczego ten problem jest dziś jeszcze bardziej aktualny?

W czasach Gombrowicza nie było internetu.

Nie było mediów społecznościowych.

Nie było influencerów.

A jednak jego diagnoza brzmi niezwykle współcześnie.

Dzisiaj również tworzymy swój wizerunek.

Pokazujemy światu wybrane fragmenty życia.

Zastanawiamy się:

→ jak wypadniemy,

→ co powiedzą inni,

→ czy zostaniemy zaakceptowani.

To wszystko wpływa na nasze poczucie tożsamości.

Dlatego „Ferdydurke” pozostaje książką bardzo aktualną.

Tożsamość w „Ferdydurke” na poziomie maturalnym

Jeżeli trzeba odpowiedzieć krótko:

→ Gombrowicz pokazuje, że tożsamość człowieka kształtuje się pod wpływem relacji z innymi ludźmi i nigdy nie jest całkowicie niezależna od społeczeństwa.

To motyw, który doskonale pasuje do tematów dotyczących:

✔ dojrzewania,

✔ autentyczności,

✔ wolności,

✔ presji społecznej,

✔ relacji międzyludzkich,

✔ poszukiwania własnego „ja”.

Jak wykorzystać motyw tożsamości w wypracowaniu?

Przykład argumentu:

→ Józio zostaje cofnięty do szkoły.

→ Społeczeństwo przypisuje mu rolę ucznia.

→ Bohater zaczyna funkcjonować zgodnie z oczekiwaniami otoczenia.

Wniosek: Tożsamość człowieka nie zależy wyłącznie od niego samego – wpływają na nią również inni ludzie i narzucone role społeczne.

Najczęstszy błąd

Wielu uczniów utożsamia tożsamość jedynie z dojrzewaniem.

To zdecydowanie za mało.

W „Ferdydurke” problem jest znacznie szerszy.

Tożsamość dotyczy:

→ sposobu postrzegania siebie,

→ wpływu społeczeństwa,

→ relacji z innymi,

→ formy,

→ gęby,

→ autentyczności.

Dopiero połączenie tych elementów pozwala właściwie zinterpretować powieść.

Podsumowanie

Jeżeli ktoś zapyta:

„Jak Gombrowicz przedstawia problem tożsamości w «Ferdydurke»?”

najlepsza odpowiedź brzmi:

→ pokazuje, że człowiek nieustannie buduje swoją tożsamość w relacjach z innymi. Społeczeństwo przypisuje mu role, tworzy jego „gębę” i wpływa na sposób, w jaki postrzega samego siebie. Dlatego odnalezienie własnego „ja” okazuje się niezwykle trudnym zadaniem.

To właśnie dlatego motyw tożsamości jest jednym z najważniejszych tematów całej powieści.

Chcesz lepiej zrozumieć „Ferdydurke”?