Rodzaje i funkcje stylizacji językowej
Stylizacja językowa to wprowadzenie do utworu elementów charakterystycznych dla danych środowisk, epok lub stylu jakiegoś pisarza. Można je rozumieć jako naśladowanie danego stylu językowego.
Rodzaje stylizacji
ARCHAIZACJA
Stylizacja na dawny język za pomocą archaizmów, np. Krzyżacy Henryka Sienkiewicza
– Chrystus, Zbawiciel nasz, przebaczył łotrowi na krzyżu i nieprzyjaciołom swoim…
– Krzyżacy, już się i dzieci boicie? My, Krzyżacy, nie boim się nikogo – odparł dumnie komtur.
DIALEKTYZACJA
Stylizacja na wypowiedź gwarową za pomocą elementów językowych charakterystycznych dla jakiejś gwary lub dialektu, np. Wesele Stanisława Wyspiańskiego
(…) ino te ciarachy tworde, trza by stoć i walić w mordę.
STYLIZACJA ŚRODOWISKOWA
Stylizacja na język potoczny charakterystyczny dla danej grupy środowiskowej lub zawodowej, np. Syzyfowe prace Stefana Żeromskiego
Profesor po całych prawie dniach trzymał dzieci wiejskie w szkole, uczył je sposobem zwanym na skoro odpowiedzi na przywitanie: — «zdorowo rebiata!» — wszystkich śpiewu chóralnego Κоль славіен, a Пятка и Войчика ćwiczył w sztuce wyliczania członków panującej rodziny carskiej. Wpajaniu tych umiejętności towarzyszyło zdwojone rżnięcie dyscypliną.
Istnieją jeszcze dwa inne rodzaje stylizacji – stylizacja biblijna i stylizacja na język innego utworu.
STYLIZACJA BIBLIJNA to wprowadzenie do utworu elementów charakterystycznych dla języka Biblii. Stosuje się ją, aby nadać wypowiedzi uroczysty, patetyczny charakter (np. Dziady cz. III Adama Mickiewicza lub aby uzyskać efekt komiczny (np. Monachomachia Ignacego Krasickiego)
Panie! czymże ja jestem przed Twoim obliczem? — Prochem i niczem; Ale, gdym Tobie moję nicość wyspowiadał, Ja, proch, będę z Panem gadał.
Adam Mickiewicz Dziady cz. III
Zewnętrzna postać nie czyni natury,Serce, nie odzież, ośmiela lub trwoży.Dzierżały miejsca szyszaków kaptury,Nieraz rycerzem bywał sługa boży;
Ignacy Krasicki Monachomachia
STYLIZACJA NA JĘZYK INNEGO UTWORU to wprowadzenie do utworu elementów charakterystycznych dla języka innego dzieła. Stosuje się ją, aby nadać wypowiedzi żartobliwy charakter lub oddać hołd innemu dziełu, stylowi danego autora.
