Sen Senatora – groteska i demaskacja

Na pierwszy rzut oka Senator Nowosilcow wydaje się człowiekiem niezwykle pewnym siebie. Decyduje o losach więźniów, budzi strach i otacza się ludźmi gotowymi spełniać jego polecenia. W świecie rzeczywistym wygląda na człowieka niemal wszechmocnego.

Adam Mickiewicz bardzo świadomie burzy jednak ten obraz.

W Śnie Senatora pokazuje nie urzędnika, lecz człowieka. I właśnie dlatego ta scena należy do najważniejszych fragmentów „Dziadów” cz. III.

Dlaczego Mickiewicz wprowadza Sen Senatora?

Sen pozwala pokazać to, czego bohater nie ujawnia na jawie.

Na co dzień Senator stara się sprawiać wrażenie człowieka spokojnego, opanowanego i całkowicie panującego nad sytuacją.

We śnie wszystkie maski opadają.

Czytelnik może zobaczyć:

• jego lęki,
• ambicje,
• próżność,
• zależność od ludzi stojących wyżej w hierarchii.

Sen staje się więc narzędziem psychologicznej demaskacji.

Groteska zamiast realizmu

Jednym z najważniejszych środków wykorzystanych przez Mickiewicza jest groteska.

Groteska polega na zestawieniu elementów poważnych z komicznymi, realistycznych z fantastycznymi lub wzniosłych z ośmieszającymi.

Tak właśnie dzieje się w Śnie Senatora.

Z jednej strony Nowosilcow nadal chce uchodzić za człowieka wielkiego i wpływowego.

Z drugiej strony staje się postacią niemal karykaturalną.

Jego zachowanie budzi jednocześnie śmiech i niepokój.

To właśnie istota groteski.

Tyran bez maski

Najważniejszą funkcją tej sceny jest demaskacja.

Na jawie Senator wydaje się człowiekiem silnym.

Sen pokazuje jednak, że:

• boi się utraty stanowiska,
• pragnie uznania,
• zależy od opinii silniejszych od siebie,
• nie czuje się bezpieczny.

Mickiewicz sugeruje, że człowiek budujący swoją pozycję na przemocy sam staje się niewolnikiem systemu.

Nie jest naprawdę wolny.

Dlaczego Sen Senatora jest zabawny?

To pytanie często pojawia się na maturze.

Komizm tej sceny nie służy wyłącznie rozbawieniu czytelnika.

Ma ośmieszyć tyrana.

Nowosilcow, który wcześniej wydawał się niemal wszechwładny, nagle okazuje się człowiekiem śmiesznym, małym i pełnym kompleksów.

Mickiewicz odbiera mu powagę.

To bardzo skuteczny sposób krytykowania władzy.

Groteska jako broń przeciw tyranii

Romantycy dobrze wiedzieli, że zło nie zawsze można pokonać siłą.

Można je również ośmieszyć.

Groteska odbiera tyranowi jego najważniejszy atut — aurę niezwyciężoności.

Czytelnik przestaje widzieć w Senatorze postać budzącą wyłącznie strach.

Zaczyna dostrzegać człowieka zależnego od własnych ambicji i lęków.

To właśnie dlatego Sen Senatora pełni tak ważną funkcję w całym dramacie.

Jak wykorzystać tę scenę na maturze?

Sen Senatora świetnie sprawdzi się jako argument w tematach dotyczących:

• mechanizmów władzy,
• psychologii tyrana,
• groteski,
• ironii,
• funkcji snu w literaturze,
• demaskowania zła,
• moralności.

To znacznie więcej niż scena fantastyczna.

Najczęstszy błąd maturzystów

Błąd polega na traktowaniu tej sceny jako zwykłego snu.

Nie chodzi o to, co Senatorowi się śni.

Najważniejsze jest pytanie:

Po co Mickiewicz wprowadza ten sen?

Odpowiedź brzmi:

Pokazuje prawdziwe oblicze człowieka, który na jawie ukrywa swoje słabości pod maską władzy i pewności siebie.

Podsumowanie

Sen Senatora jest jedną z najbardziej oryginalnych scen „Dziadów” cz. III.

Mickiewicz wykorzystuje groteskę, aby:

• ośmieszyć tyrana,
• pokazać jego lęki,
• zdemaskować pozorną siłę władzy,
• przypomnieć, że człowiek budujący swoją pozycję na przemocy sam staje się więźniem własnych ambicji.

Dlatego scena ta jest nie tylko popisem wyobraźni autora, ale także znakomitą analizą psychologii władzy.

Chcesz nauczyć się interpretować najważniejsze sceny z „Dziadów”?